Các loài cây cảnh thuộc họ Ráy

Họ Ráy (Araceae) là một trong những họ thực vật được ưa chuộng nhất trong giới chơi cây cảnh, đặc biệt là các dòng cây trồng trong nhà (indoor plants) và cây trang trí cảnh quan. Điểm đặc trưng của họ này là bộ lá cực kỳ đa dạng về màu sắc, hình dáng, kết cấu, cùng với kiểu hoa dạng cụm bông mo (spadix) được bao bọc bởi một lá bắc (spathe).

Trầu bà Nam Mỹ lá to (Monstera deliciosa)

Trầu bà Nam Mỹ lá nhỏ (Monstera borsigiana)

Trầu bà vàng (Epipremnum aureum)

Trầu bà chân vịt (Philodendron xanadu)

Trầu bà lá tim (Philodendron hederaceum)

Công chúa hồng (Philodendron erubescens)

Vạn niên thanh (Dieffenbachia amoena)

Vạn lộc (Aglaonema rotundum)

Ngọc ngân (Aglaonema oblongifolium)

Phú quý (Aglaonema hybrid)

Minh ti (Aglaonema commutatum/ costatum/ cochinchinense/ marantifolium)

Môn đốm (Caladium bicolor)

Tróc bạc (Syngonium podophyllum)

Lan ý, bạch môn (Spathiphyllum wallisii)

Hồng môn (Anthurium andraeanum)

Kim tiền (Zamioculcas zamiifolia)

Bèo cái (Pistia stratiotes)

Đặc điểm cấu tạo và sinh trưởng chung

Hầu hết các loài thuộc họ Ráy là cây thân thảo. Chúng thường có thân ngầm biến dạng thành thân rễ (rhizome) hoặc thân củ (corm, tuber) chứa nhiều tinh bột. Đối với các loài dây leo hoặc bán biểu sinh, cây phát triển hệ thống rễ khí sinh bám chặt vào thân cây lớn hoặc giá thể để vươn lên cao lấy ánh sáng.

Phiến lá của họ Ráy có hình thái cực kỳ đa dạng (hình tim, mũi tên, xẻ thùy sâu). Một điểm tiến hóa đặc biệt là dù thuộc lớp một lá mầm, nhiều loài họ Ráy lại sở hữu gân lá dạng mạng lưới thay vì gân song song thông thường. Cuống lá thường có một bẹ lá màng mỏng bao bọc ở gốc.

Điểm nhận diện đặc trưng nhất của toàn bộ họ Ráy là cụm hoa dạng bông mo (spadix). Cụm hoa này bao gồm một trục thịt chứa đặc các bông hoa nhỏ li ti (hoa cái ở dưới, hoa đực ở trên), được bao bọc hoặc chở che bởi một chiếc lá bắc biến đổi gọi là mo (spathe). Quả của họ này thường là quả mọng non mềm.

Trong mô mềm của thân, rễ và lá chứa hệ thống các ống tiết phân nhánh, làm nhiệm vụ tiết ra nhựa mủ hoặc chất nhầy. Đặc biệt, tế bào của chúng chứa vô số các tinh thể calcium oxalate hình kim, khi kết hợp cùng các enzyme phân giải protein trong nhựa mủ đóng vai trò như một cơ chế phòng vệ chống lại động vật ăn cỏ. Khi nhai hoặc tiếp xúc với niêm mạc, chúng đâm thủng tế bào, gây cảm giác bỏng rát, sưng tấy khoang miệng, cổ họng và dạ dày.

Phần lớn họ Ráy bắt nguồn từ tầng dưới tán của các khu rừng nhiệt đới ẩm ướt. Do đó, chúng có tập tính ưa bóng râm, sinh trưởng tốt nhất dưới ánh sáng tán xạ và rất nhạy cảm với ánh nắng gắt trực tiếp (dễ làm cháy lá). Cây đòi hỏi môi trường có độ ẩm không khí cao, nhưng hệ rễ lại cần độ thoáng khí tốt (trừ các nhóm thủy sinh). Đất trồng phải tơi xốp, thoát nước cực nhanh để tránh úng và thối rễ.

Các cây họ Ráy trồng trong nhà có hoạt tính trao đổi chất đặc biệt qua lỗ khí và hệ vi sinh vật ở rễ, cho phép chúng hấp thụ, phân giải các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi độc hại (như formaldehyde, benzene, xylene) thành các nguồn carbon vô hại để nuôi cây.