Chi nấm gây bệnh Botrytis

Chi Botrytis là một trong những nhóm nấm gây bệnh thực vật phổ biến và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng nhất trên toàn cầu. Loài nổi tiếng và tàn phá mạnh nhất trong chi này là Botrytis cinerea, tác nhân chính gây ra bệnh mốc xám, thối hoa.

Lịch sử danh pháp và phân loại

Chi Botrytis có một bề dày lịch sử phân loại học sâu sắc, được Pier Antonio Micheli chính thức thiết lập vào năm 1729 và được giới thiệu trong tác phẩm nền tảng của nấm học hiện đại mang tên Nova Plantarum Genera. Bắt đầu từ năm 2010, các tiêu chuẩn mô tả loài mới đã trở nên khắt khe và nhất quán hơn. Bất kỳ loài Botrytis mới nào được công bố đều bắt buộc phải kèm theo phân tích phát sinh chủng loại dựa trên việc giải trình tự của ít nhất ba gen đánh dấu (marker genes) cốt lõi: G3PDH, HSP60, và RPB2. Ngoài ra, việc sử dụng vùng phiên mã nội bộ (ITS) và phân tích các gen liên quan đến độc lực như NEP1 và NEP2 cũng được ứng dụng rộng rãi. Sự phân tích sâu sắc ở cấp độ phân tử cũng phụ thuộc vào gen Bc-hch để xây dựng cây phát sinh loài.

Nhờ các công cụ hệ gen học, số lượng loài Botrytis được công nhận chính thức đã tăng vọt trong vòng một thập kỷ qua, đạt mức 38 loài tính đến năm 2021 và dự kiến sẽ còn tiếp tục tăng lên khi có thêm nhiều quần thể nấm ở các vùng sinh thái hẻo lánh được phân tích. Thông qua sinh học phân tử, cấu trúc tiến hóa của chi Botrytis hiện tại được phân chia rõ ràng thành hai nhánh (clade) chính yếu:

• Nhánh 1 (clade 1): bao gồm các loài lây nhiễm chủ yếu hoặc độc quyền trên thực vật hai lá mầm (eudicots). Nhóm này chứa loài đa thực phổ rộng: Botrytis cinerea, Botrytis pseudocinerea, và các loài chuyên biệt vật chủ: Botrytis fabae, Botrytis calthae, Botrytis sinoviticola, Botrytis eucalyptii, Botrytis californica, Botrytis pelargonii, Botrytis medusae...
• Nhánh 2 (clade 2): là một nhánh tiến hóa đa dạng hơn nhiều, chứa khoảng 18 loài lây nhiễm trên cả thực vật một lá mầm (monocots), ặc biệt là các loại cây có hành, củ và một số thực vật hai lá mầm. Các loài trong nhánh này thường có phổ ký chủ hẹp: Botrytis aclada, Botrytis allii, Botrytis squamosa, Botrytis byssoidea, Botrytis porri, Botrytis globosa, Botrytis tulipae, Botrytis elliptica, Botrytis gladiolorum, Botrytis hyacinthi, Botrytis galanthina, Botrytis convoluta, Botrytis paeoniae, Botrytis prunorum, Botrytis fabiopsis, Botrytis caroliniana, Botrytis mali...

Dựa trên hệ thống phân loại cập nhật nhất từ NCBI Taxonomy và MycoBank, vị trí của Botrytis được xác định như sau: Giới Fungi - Ngành Ascomycota - Lớp Leotiomycetes - Bộ Helotiales - Họ Sclerotiniaceae.