Công ty phân lân nung chảy Văn Điển, Ninh Bình, Lào Cai
FMP
Ngành công nghiệp hóa chất phân bón nói chung và phân lân nung chảy (Fused Calcium Magnesium Phosphate - FCMP) nói riêng đóng vai trò là một trong những trụ cột trọng yếu nhất của nền tảng kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Với đặc thù địa chất nhiệt đới gió mùa, phần lớn diện tích đất canh tác tại Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á lân cận đều đối mặt với tình trạng rửa trôi, bạc màu, chua phèn và tích tụ độc tố nhôm, sắt tự do. Sự ra đời và phát triển của công nghệ sản xuất phân lân nung chảy không chỉ giải quyết bài toán cung cấp dinh dưỡng vĩ mô cho cây trồng mà còn đóng vai trò như một tác nhân cải tạo thổ nhưỡng lâu dài. Phân lân nung chảy sở hữu đặc tính không tan trong nước thông thường mà chỉ hòa tan trong môi trường axit yếu, cung cấp hàm lượng lân (P2O5) hữu hiệu ở mức cao, kèm theo các nguyên tố thiết yếu để ổn định cấu trúc tế bào thực vật như canxi, magie và silic.
Theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 1078:2023 về phân lân nung chảy quy định hàm lượng: P2O5 ≥15%, CaO ≥26%, MgO ≥14%, Cd <12 ppm, độ ẩm <1%.
Cả ba thương hiệu Văn Điển, Ninh Bình và Lào Cai tạo thành thế chân vạc trong ngành sản xuất phân lân nung chảy tại Việt Nam. Mặc dù công nghệ cốt lõi đều là nung chảy quặng Apatite với các loại khoáng chất (như Serpentine, Sa thạch) ở nhiệt độ cao và làm lạnh đột ngột bằng nước. Về mặt nông học và sinh lý thực vật, tác dụng của lân nung chảy từ cả ba nguồn này lên sự phát triển của hệ rễ (như rễ lúa) hay độ dày vỏ trái (như chanh không hạt) là gần như không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, miễn là hàm lượng P2O5 hữu hiệu được đảm bảo trên 15%. Sự lựa chọn chủ yếu phụ thuộc vào giá thành tại đại lý địa phương do chênh lệch chi phí vận chuyển.
Công ty Cổ phần Phân lân Nung chảy Văn Điển (VAFCO) thuộc Vinachem là cánh chim đầu đàn của ngành công nghiệp phân bón Việt Nam. Nhà máy được khởi công xây dựng năm 1960 với sự giúp đỡ kỹ thuật và chuyển giao thiết kế từ các chuyên gia Trung Quốc. Thiết kế nguyên thủy của nhà máy bao gồm 2 lò cao với công suất lý thuyết cực kỳ khiêm tốn: 10.000 tấn/năm cho mỗi lò, đi kèm với một dây chuyền sấy nghiền sơ bộ. Tuy nhiên, hàng loạt bất hợp lý về thông số kỹ thuật nung chảy và tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do khí HF và bụi lan tỏa đã buộc nhà máy phải lập tức đóng cửa, ngừng sản xuất để tìm hướng khắc phục. Đến ngày 01/10/1963, nhà máy mới chính thức khánh thành và đi vào sản xuất thương mại ổn định, đạt sản lượng 6.600 tấn chỉ trong 3 tháng cuối năm 1963. Giai đoạn 1965-1975 chứng kiến một trang sử bi tráng, VAFCO phải chuyển sang trạng thái vừa sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu. Cuối năm 1968, khi cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất tạm dừng, Nhà nước đã ngay lập tức đầu tư xây dựng thêm 2 lò cao mới để nâng công suất VAFCO từ 20.000 lên 40.000 tấn/năm (hoàn thành năm 1973). Đến nay, năng lực sản xuất của công ty đã vươn tới quy mô 450.000 tấn/năm, bao gồm 300.000 tấn phân lân nung chảy và 150.000 tấn phân hỗn hợp NPK đa dinh dưỡng.
Công ty Cổ phần Phân lân Ninh Bình (NIFERCO), một thành viên quan trọng khác của Vinachem, được thành lập vào ngày 01/08/1977. Vị trí địa lý này mang lại cho công ty một lợi thế tiệm cận mỏ than đá lớn tại miền Bắc, hệ thống cảng đường thủy nội địa và mạng lưới cung cấp năng lượng. Sau gần 50 năm xây dựng và phát triển, NIFERCO đã sở hữu một cơ sở hạ tầng công nghiệp nặng đồ sộ. Từ năm 2001, doanh nghiệp đã vận hành đồng bộ dây chuyền 3 lò cao nung chảy với công suất định mức 300.000 tấn phân lân/năm, kết hợp với xưởng sản xuất phân hỗn hợp NPK công suất 200.000 tấn/năm. Thành tựu công nghệ nổi bật nhất là việc lắp đặt và cải tạo hệ thống lắng bụi khô ly tâm (gọi tắt là hệ thống Sicon) đã giải quyết trọn vẹn bài toán ô nhiễm bụi và khí độc vốn là định kiến kinh niên của ngành công nghiệp phân bón hóa học.
Trong khi VAFCO và NIFERCO là di sản của dòng vốn và tầm nhìn chiến lược cấp quốc gia (Vinachem), thì bức tranh của ngành công nghiệp phân lân được bổ khuyết bởi khối doanh nghiệp tư nhân, điển hình là Công ty Cổ phần Phân lân Nung chảy Lào Cai (LAFCO). Chính thức được thành lập và hoạt động từ ngày 14/07/2009, LAFCO có trụ sở tại Lào Cai, chính là thủ phủ duy nhất chứa trữ lượng quặng apatite khổng lồ của Việt Nam. Được định vị là thương hiệu tư nhân tiên phong trong ngành, qua hơn một thập kỷ, LAFCO liên tục thông báo mở rộng quy mô, nâng công suất thiết kế lên đến 200.000 tấn/năm. Tuy nhiên vào năm 2024, LAFCO bị cáo buộc trây ỳ khắc phục ô nhiễm môi trường và nhái nhãn mác.
