Sâu đục quả bưởi
Sâu đục quả bưởi, với dánh pháp khoa học là Citripestis sagittiferella, thuộc bộ Cánh vảy (Lepidoptera), là loài dịch hại cây có múi phân bố tại khu vực nhiệt đới Đông Nam Á. Khả năng đục khoét ẩn giấu bên trong các lớp mô của quả khiến các biện pháp can thiệp hóa học truyền thống trở nên kém hiệu quả hoặc thất bại hoàn toàn. Hơn thế nữa, sự xâm nhiễm của loài dịch hại này đã kích hoạt hàng loạt các hàng rào kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt từ các quốc gia nhập khẩu, gây biến động lớn đến chuỗi cung ứng trái cây toàn cầu.
Đặc điểm hình thái của các giai đoạn phát triển
Loài Citripestis sagittiferella trải qua quá trình biến thái hoàn toàn bao gồm 4 giai đoạn phát triển nối tiếp nhau: Trứng, Ấu trùng (sâu non với 5 tuổi phát triển), Nhộng và Thành trùng (ngài).
Trứng
Trứng của loài ngài này có hình bầu dục dẹt, dạng vảy ốc, kích thước khoảng 1 mm. Lúc vừa đẻ, trứng có màu trắng đục, khó bị phát hiện bằng mắt thường. Khi phôi thai bên trong phát triển, trứng chuyển dần sang màu vàng cam, và đạt màu cam đỏ sậm ngay trước thời điểm nở. Ngài cái thường đẻ trứng đơn lẻ hoặc xếp thành từng vệt nhỏ bất quy tắc trên bề mặt vỏ quả, tập trung ở nửa dưới của quả bưởi hoặc tại các vị trí tiếp xúc giáp ranh giữa quả và cành lá. Trứng cần khoảng thời gian 4-7 ngày để phôi thai hoàn thiện và nở ra ấu trùng.

Ấu trùng
Pha ấu trùng là giai đoạn duy nhất trực tiếp gây tổn thương đến giá trị kinh tế của cây trồng, trải qua 4 đến 5 giai đoạn phát triển (tuổi/instar) trong khoảng 9-19 ngày với sự biến đổi rõ rệt về kích thước và sắc tố học. Ấu trùng mới nở (tuổi 1) chỉ dài khoảng 2,5 mm, có thân mỏng manh màu vàng nhạt hoặc vàng cam, nổi bật với bao đầu cốt hóa cứng cáp màu nâu đen. Bắt đầu từ tuổi 2, khi ấu trùng khoan sâu hơn vào phần cùi trắng (albedo) của quả bưởi, cơ thể chúng chuyển dần sang màu đậm hơn. Đến các tuổi cuối (tuổi 4 hoặc 5), ấu trùng đạt kích thước tối đa 16-21 mm. Lúc này, sắc tố biểu bì có sự phân hóa rõ rệt, phần lưng của ấu trùng mang màu nâu đỏ thẫm hoặc cam đỏ rực rỡ, trong khi phần bụng duy trì màu xanh lục nhạt. Ấu trùng có đặc tính phản xạ cực kỳ linh hoạt, bò nhanh và có khả năng búng mình, xoắn vặn cơ thể mạnh mẽ khi bị tác động cơ học. Khi đẫy sức, sâu non không hóa nhộng trong quả mà nhả tơ đu mình xuống mặt đất để chui xuống lớp đất mặt.

Nhộng
Nhộng của Citripestis sagittiferella thuộc dạng nhộng màng (obtect pupa), trong đó các phần phụ như chân, râu, và mầm cánh dính chặt vào thân, với chiều dài dao động 10-14 mm. Quá trình hóa nhộng không diễn ra trên cây mà được thực hiện hoàn toàn dưới mặt đất. Ấu trùng đẫy sức sử dụng tuyến tơ ở miệng nhả tơ, kết dính các hạt đất, cát và mùn hữu cơ lại với nhau để tạo thành một chiếc kén đất (earthen cocoon) hình bầu dục, bên trong lót một lớp tơ trắng mịn màng, giúp bảo vệ nhộng khỏi các yếu tố môi trường và thiên địch tự nhiên. Ban đầu, nhộng mang màu xanh thẫm, sau đó nhanh chóng chuyển sang màu nâu đậm khi lớp biểu bì cốt hóa và các mô, cơ quan của thành trùng bắt đầu biệt hóa bên trong. Sau khi xây dựng kén, quá trình biến thái hoàn toàn (holometabolism) kéo dài 7-11 ngày trước khi ngài phá kén chui lên mặt đất.

Thành trùng
Thành trùng của Citripestis sagittiferella là một loài bướm đêm (ngài) có kích thước trung bình, với chiều dài thân dao động 9-12 mm và sải cánh mở rộng khoảng 27 mm. Toàn thân ngài được bao phủ bởi các vảy màu nâu xám. Cánh trước có màu nâu vàng đến nâu xám, điểm xuyết bởi các vảy sẫm màu chạy dọc theo các gân cánh; cánh sau mỏng, dẹt và có độ trong suốt cao. Khi đậu dưới ánh sáng nhân tạo vào ban đêm, toàn thân ngài phản chiếu màu bạc kim loại. Đầu có màu nâu, với một số vảy hơi vàng ở phần đỉnh (vertex). Đốt thứ nhất của râu mỏ (labial palpi) và phần gốc của đốt thứ hai có màu nâu đỏ, trong khi phần còn lại mang màu nâu đen. Điểm khác biệt quan trọng về mặt hình thái giới tính nằm ở cấu trúc râu đầu. Ngài đực có râu dạng hình răng lược (unipectinate), trong khi ngài cái có râu dạng hình sợi chỉ (filiform). Chúng ẩn nấp dưới tán lá vào ban ngày và hoạt động mạnh (giao phối, đẻ trứng) vào ban đêm. Thành trùng có tuổi thọ tương đối ngắn, dao động 2-7 ngày trong tự nhiên.
