Tin tức nông nghiệp

Công ty phân bón Phú Mỹ và Cà Mau

Ngành công nghiệp phân bón tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là một lĩnh vực sản xuất hóa chất, mà còn đóng vai trò là trụ cột cốt lõi trong chiến lược bảo đảm an ninh lương thực và định hình sự phát triển của nền nông nghiệp bền vững. Trong cấu trúc vĩ mô của ngành, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam - PVN) đã thiết lập một trạng thái độc quyền nhóm mang tính dẫn dắt trong phân khúc phân Đạm (urea) thông qua hai tổng công ty thành viên chủ lực:

Công ty Cổ phần Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - sở hữu thương hiệu Phân bón Phú Mỹ)
Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC - sở hữu thương hiệu Phân bón Cà Mau).

Sự hiện diện của hai siêu tổ hợp Khí - Điện - Đạm này đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử, giúp Việt Nam chuyển đổi từ một quốc gia thâm hụt, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn phân bón nhập khẩu sang trạng thái tự chủ nguồn cung chiến lược, đồng thời kiến tạo năng lực xuất khẩu mạnh mẽ vươn tới các thị trường quốc tế khắt khe.

Mặc dù cùng chia sẻ nền tảng hệ sinh thái dầu khí, cùng gánh vác sứ mệnh cung ứng vật tư nông nghiệp và có chung cổ đông chi phối là PVN, PVFCCo và PVCFC lại mang những bản sắc chiến lược, triết lý phát triển sản phẩm, lợi thế công nghệ và định hướng thị trường hoàn toàn khác biệt. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ sang xu hướng tuần hoàn, giảm phát thải, và thị trường năng lượng đối mặt với những biến động địa chính trị phức tạp, sự khác biệt trong mô hình tăng trưởng của hai doanh nghiệp này càng trở nên rõ nét.

Lịch sử hình thành

Quá trình hình thành của PVFCCo và PVCFC phản ánh hai giai đoạn chiến lược trọng yếu trong quy hoạch phát triển chuỗi giá trị khí - điện - đạm của Chính phủ Việt Nam. Quỹ đạo phát triển của mỗi doanh nghiệp được khắc họa qua những cột mốc lịch sử mang tính bước ngoặt, từ việc xây dựng nền móng, đại chúng hóa, cho đến các chiến lược mua bán sáp nhập (M&A) và mở rộng danh mục đầu tư.

Được thai nghén từ khát vọng tự cường nông nghiệp của quốc gia vào đầu những năm 2000, PVFCCo là lá cờ đầu của ngành hóa chất dầu khí Việt Nam. Tiền thân của doanh nghiệp là Công ty Phân đạm và Hóa chất Dầu khí, được chính thức thành lập vào ngày 28/03/2003 theo Quyết định số 02/2003/QĐ-VPCP của Văn phòng Chính phủ. Mục tiêu cốt lõi của việc thành lập là chuẩn bị cho việc tiếp nhận, quản lý và vận hành Nhà máy Đạm Phú Mỹ, một đại dự án trọng điểm quốc gia có tổng vốn đầu tư lên đến 445 triệu USD, tọa lạc tại Khu công nghiệp Phú Mỹ.

Vào năm 2004, Nhà máy Đạm Phú Mỹ chính thức khánh thành và cung ứng những tấn sản phẩm thương mại đầu tiên ra thị trường, chính thức chấm dứt thời kỳ dài nền nông nghiệp trong nước hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn urea nhập khẩu, góp phần bình ổn giá vật tư nông nghiệp trong nước. Tốc độ tăng trưởng và lợi nhuận vượt trội trong những năm đầu đã tạo tiền đề cho quá trình đại chúng hóa. Đến năm 2007, công ty thực hiện cổ phần hóa thành công, chuyển đổi mô hình hoạt động thành công ty cổ phần và chính thức niêm yết cổ phiếu mã DPM trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE). Năm 2008, công ty đổi tên thành Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí, định vị rõ ràng tham vọng mở rộng hệ sinh thái vượt ra ngoài giới hạn của phân đạm đơn thuần. Trong cơ cấu sở hữu hiện tại, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) tiếp tục đóng vai trò là cổ đông chi phối, nắm giữ trên 50% tỷ lệ sở hữu tại DPM, tạo nền tảng vững chắc về nguồn cung nguyên liệu và hỗ trợ chiến lược. Tháng 12/2024, PVFCCo ra mắt bộ nhận diện thương hiệu mới mang tên PHUMY, thể hiện tư duy vươn tầm toàn cầu, tái định hướng chiến lược nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng lĩnh vực kinh doanh phân bón, hóa chất và tạo ra giá trị bền vững cho nông dân, khách hàng cùng các đối tác.

Ra đời muộn hơn PVFCCo gần một thập kỷ, PVCFC được hưởng lợi trực tiếp từ việc học hỏi kinh nghiệm quản trị dự án, tối ưu hóa chuỗi cung ứng từ công ty đi trước, đồng thời tiếp cận được thế hệ công nghệ tiên tiến hơn trên thế giới. Được thành lập vào ngày 09/03/2011, tiền thân là Công ty TNHH MTV Phân bón Dầu khí Cà Mau, PVCFC có nhiệm vụ tiếp nhận và vận hành Nhà máy Đạm Cà Mau, mảnh ghép cuối cùng hoàn thiện cụm công nghiệp Khí - Điện - Đạm Cà Mau khổng lồ tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ngay khi đi vào vận hành thương mại vào năm 2012, PVCFC đã tạo ra tiếng vang lớn khi giới thiệu ra thị trường dòng sản phẩm urea hạt đục đầu tiên và duy nhất được sản xuất tại Việt Nam, tạo ra sự phân mảnh thị trường rõ rệt và thiết lập tiêu chuẩn mới về chất lượng phân bón.

Quá trình đại chúng hóa của PVCFC diễn ra thần tốc và mang lại hiệu ứng tích cực trên thị trường vốn. Tháng 12/2014, công ty thực hiện thành công đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) với gần 129 triệu cổ phiếu được các nhà đầu tư đấu giá mua hết, trở thành thương vụ IPO có quy mô lớn nhất thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2014. Sau IPO, tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhà nước (PVN) tại PVCFC giảm từ 100% xuống còn 75,56%, tạo không gian cho các quỹ đầu tư tài chính tham gia vào cơ cấu quản trị. Năm 2015, mã cổ phiếu DCM chính thức được niêm yết trên HOSE, mở ra kỷ nguyên hoạt động minh bạch theo tiêu chuẩn công ty đại chúng.

Năm 2020 cũng là thời điểm công ty có bước chuyển mình về chiến lược thương hiệu khi đổi tên từ "Đạm Cà Mau" sang "Phân Bón Cà Mau", phản ánh định hướng vượt ra khỏi khuôn khổ sản xuất phân đơn urea để cung cấp bộ giải pháp dinh dưỡng toàn diện. Năm 2024 đánh dấu bước nhảy vọt về cơ cấu sản xuất khi PVCFC thực hiện thành công thương vụ mua bán sáp nhập (M&A) chiến lược, mua lại 100% phần vốn góp tại Công ty TNHH Phân bón Hàn - Việt (KVF), một nhà máy tọa lạc tại TP. Hồ Chí Minh. Thương vụ M&A này không chỉ ngay lập tức bổ sung thêm công suất 360.000 tấn/năm, tăng gấp đôi tổng năng lực sản xuất NPK của PVCFC lên mức 660.000 tấn/năm, mà quan trọng hơn, nó tạo ra một bàn đạp địa lý vững chắc để công ty thâm nhập sâu vào các thị trường Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, nơi trước đây bị hạn chế bởi chi phí logistics từ Cà Mau. Để tương xứng với tầm vóc, quy mô hoạt động và định hướng đa ngành mới, tháng 11/2025, Đại hội đồng cổ đông của công ty đã chính thức thông qua nghị quyết đổi tên thành Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau.

Nền tảng công nghệ

Trái tim và khối óc của cả hai tổ hợp sản xuất khổng lồ này nằm ở sự kết hợp tinh hoa giữa các bản quyền công nghệ hóa học hàng đầu từ châu Âu và Nhật Bản, cộng hưởng với sự làm chủ kỹ thuật vận hành xuất sắc của đội ngũ kỹ sư và chuyên gia Việt Nam.

Giai đoạn đầu tiên và mang tính sống còn của mọi quy trình sản xuất phân Đạm là việc tổng hợp khí amoniac (NH₃) từ nguồn nguyên liệu khí thiên nhiên. Cả PVFCCo và PVCFC đều thể hiện sự đồng nhất trong tầm nhìn chiến lược khi lựa chọn ứng dụng công nghệ bản quyền của hãng Haldor Topsoe A/S (Đan Mạch) cho toàn bộ hệ thống phân xưởng NH₃. Haldor Topsoe được công nhận toàn cầu là công ty cung cấp công nghệ tổng hợp ammonia tiên tiến nhất, tối ưu hóa quá trình steam reforming và phản ứng chuyển hóa, giúp tối đa hóa hiệu suất chuyển đổi khí tự nhiên thành NH₃.

Sự khác biệt về mặt công nghệ rõ nét nhất và mang lại định vị thương hiệu riêng biệt cho hai doanh nghiệp nằm ở giai đoạn cuối của dây chuyền: công nghệ tạo hạt urea. Sự lựa chọn kỹ thuật ở khâu này dẫn đến hai dòng sản phẩm có tính chất lý hóa, ưu nhược điểm và ứng dụng thực tiễn hoàn toàn khác biệt.

Nhà máy Đạm Phú Mỹ sử dụng công nghệ tổng hợp urê bản quyền của hãng Snamprogetti (Italy) kết hợp với hệ thống tạo hạt bằng phương pháp tháp rơi tự do (prilling tower). Trong quy trình này, dịch urea lỏng được phun từ đỉnh tháp cao, rơi tự do qua luồng không khí nguội bay ngược chiều, kết tinh nhanh chóng thành các hạt rắn trước khi chạm đáy tháp. Quá trình này tạo ra các hạt urea có kích thước nhỏ gọn (hạt trong), bề mặt trơn nhẵn. Ưu điểm vật lý vượt trội của urea hạt trong là khả năng hòa tan vào nước cực kỳ nhanh chóng và tan hoàn toàn không để lại cặn. Nhờ đặc tính này, phân bón lập tức giải phóng nguồn đạm vô cơ cho hệ rễ cây trồng hấp thụ, rất phù hợp cho các phương pháp canh tác đòi hỏi tác dụng nhanh như hòa nước tưới, bón thúc, hoặc phun qua lá để phục hồi cây suy yếu. Tuy nhiên, nhược điểm vật lý cố hữu của cấu trúc hạt trong là tính hút ẩm mạnh từ môi trường, dễ dẫn đến hiện tượng vón cục hoặc chảy nước nếu điều kiện bảo quản không tốt. Hơn nữa, do tan quá nhanh, khi bón trực tiếp xuống đất trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nắng nóng và mưa nhiều, urea hạt trong rất dễ bị thất thoát dinh dưỡng do bay hơi khí NH₃ hoặc bị nước mưa rửa trôi (leaching) xuống các tầng đất sâu vượt quá tầm hút của rễ.

Nhà máy Đạm Cà Mau là đơn vị tiên phong và duy nhất tại thị trường Việt Nam ứng dụng công nghệ vê viên tạo hạt tầng sôi (fluidized bed granulation) của hãng Toyo Engineering Corporation (Nhật Bản). Trái ngược với phương pháp rơi tự do, trong tháp tạo hạt tầng sôi, dịch urea nóng chảy được phun sương qua một hệ thống ống phân phối (spray header) cải tiến hình chữ I vào trong một buồng chứa các hạt mầm urea nhỏ đang lơ lửng trong luồng không khí nóng. Dịch urea liên tục bám và bồi đắp từng lớp mỏng lên mầm hạt cho đến khi đạt kích thước tiêu chuẩn, tạo ra những hạt urea lớn, tròn đều như trứng cá (hạt đục). Kích thước hạt lớn, kết cấu đặc chắc và sự có mặt của lớp chất chống ẩm bao phủ bề mặt giúp urea Cà Mau có độ cứng vật lý rất cao, cực kỳ ít bị vón cục và không sinh ra bụi trong quá trình đóng bao, thuận lợi cho việc vận chuyển đường dài và lưu kho nhiều tháng liền. Độ cứng của hạt đục cũng là giải pháp tối ưu cho xu hướng cơ giới hóa nông nghiệp, đặc biệt khi sử dụng máy phun rải phân bón trên diện rộng. Quan trọng hơn, cấu trúc bồi đắp nhiều lớp giúp tốc độ phân giải của hạt đục trong đất diễn ra chậm hơn đáng kể so với hạt trong. Quá trình tan từ từ này giúp hạn chế tối đa hiện tượng rửa trôi dinh dưỡng và bốc hơi, cung cấp nguồn đạm bền bỉ, liên tục cho cây trồng trong suốt thời kỳ sinh trưởng, đặc biệt phù hợp với đặc thù thủy văn ngập nước, đất nhiễm phèn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Sản xuất phân bón hỗn hợp đa lượng NPK (chứa Đạm, Lân, Kali) là bước dịch chuyển chiến lược sống còn của cả hai doanh nghiệp nhằm đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng biên lợi nhuận. Tương tự như urea, mỗi bên lại tiếp cận một giải pháp công nghệ kỹ thuật riêng biệt.

Nhà máy NPK Phú Mỹ (thuộc PVFCCo) có công suất thiết kế 250.000 tấn/năm, được trang bị công nghệ hóa học hiện đại bậc nhất của hãng Incro SA (Tây Ban Nha). Khác với phương pháp trộn cơ học (dry blending) thô sơ, công nghệ của Incro dựa trên quá trình phản ứng hóa học trực tiếp giữa các axit trung gian (như axit sunfuric, axit phosphoric) và amoniac (NH₃) lỏng diễn ra bên trong thiết bị phản ứng ống (pipe reactor). Quá trình trung hòa này tạo ra một dạng dung dịch muối dinh dưỡng đồng nhất, sau đó được đưa vào tháp vê viên cùng với khoáng lân và kali. Phương pháp này đảm bảo hàm lượng các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng, trung lượng và vi lượng được tích hợp đồng nhất và liên kết hóa học chặt chẽ trong từng hạt phân duy nhất. Điều này ngăn chặn triệt để hiện tượng phân lớp dinh dưỡng trong quá trình vận chuyển, giúp bà con nông dân bón phân đều đặn hơn và gia tăng tối đa tỷ lệ hấp thụ của cây trồng.

Trái ngược với phương pháp phản ứng axit của Phú Mỹ, Nhà máy NPK Cà Mau với công suất 300.000 tấn/năm (hiện đã nâng tổng công suất hệ thống lên 660.000 tấn/năm sau khi sáp nhập KVF) ứng dụng công nghệ urea hóa lỏng (urea melt) độc quyền của tập đoàn Espindesa (Tây Ban Nha). Thay vì sử dụng phản ứng axit mạnh, công nghệ Espindesa sử dụng trực tiếp dịch urea nóng chảy ở nhiệt độ cao để hòa trộn đồng đều với các nguyên liệu khoáng lân và kali trước khi đưa hệ hỗn hợp này qua tháp tạo hạt. Quy trình này được đánh giá là an toàn và thân thiện với môi trường hơn do không phải xử lý các loại hóa chất ăn mòn hay phát sinh lượng lớn khí thải axit. Hơn nữa, công nghệ này tạo ra sản phẩm NPK "một hạt, một màu", trong đó các dưỡng chất được nén chặt và phân bổ đều đặn. Cấu trúc liên kết từ urea nóng chảy mang lại khả năng tan từ từ, gia tăng tỷ lệ cây hấp thụ dinh dưỡng trong suốt chu kỳ sinh trưởng, giảm thiểu tình trạng ngộ độc phân bón do hàm lượng dinh dưỡng giải phóng quá đột ngột.

Danh mục sản phẩm

Phân bón Phú Mỹ

Đạm Phú Mỹ (urea - CO(NH₂)₂): 46%N

SA Phú Mỹ ((NH₄)₂SO₄): 21%N + 24%S

DAP Phú Mỹ ((NH₄)₂HPO₄): 18%N + 46%P₂O₅

Kali Phú Mỹ MOP (KCl): 61%K₂O

Kali Phú Mỹ SOP (K₂SO₄): 50%K₂O

NPK Phú Mỹ 20-20-15+TE; 16-16-16+TE; 15-15-15+TE; 15-15-15+5S+TE SOP phù hợp bón cho nhiều loại cây trồng ở nhiều giai đoạn khác nhau, giúp cây trồng phát triển đồng đều, tăng khả năng đậu trái và đạt năng suất cao.

NPK Phú Mỹ 20-10-10+TE; NPK 20-7-7+TE; NPK 16-8-8+TE; NPK 20-5-5+TE; NPK 27-6-6+TE; 18-12-8+TE chứa hàm lượng đạm cao, chuyên dùng bón phục hồi sau thu hoạch, bón thúc, bón vào mùa khô..., giúp cây nhanh phục hồi, phát triển mạnh, nhiều chồi, bộ lá xanh mượt.

NPK Phú Mỹ 16-16-8+13S+TE; 16-16-8+13S+vi sinh; 17-15-9+10S+TE; NPK 18-10-8+8S+TE; 17-17-8+10S+TE chứa hàm lượng đạm và lân cao, kali vừa đủ, bổ sung trung lượng lưu huỳnh (S).

NPK Phú Mỹ 15-5-20+TE; 17-7-17+TE; 16-8-16+TE; 16-8-17+TE; 16-7-16+TE; 15-8-17+TE; 16-6-22+TE; 16-6-19+TE chứa hàm lượng chứa hàm lượng đạm và kali cao, lân vừa đủ, phù hợp bón cho cây trồng cho giai đoạn nuôi quả, cây lúa giai đoạn làm đòng.